Laura Goodman Salverson

„Einnig ég ætla að skrifa bók sem standa skal í hillu á stað sem þessum – og ég ætla að skrifa hana á ensku, því það er fegursta tungumál í öllum heiminum."

Þetta segir kanadíska skáldkonan, Laura Goodman Salverson, á einum stað í sjálfsævisögu sinni Játningar landnemadóttur, sem ber enska titilinn Confessions of an Immigrant's Daughter. Og hún stóð svo sannarlega við orð sín þessi vestur-íslenska landnemastúlka, sem mælti svo er hún kom í fyrsta sinn á bókasafn. Þá var hún ung að árum og vafalaust hefur bókakostur verið tilkomumeiri á bókasafninu í smábænum Duluth en á fátæku heimili foreldra hennar.

Salverson varð einn af kunnustu rithöfundum Kanada á fyrri hluta þessarar aldar. Stærstu verk hennar eru skáldsagan Viking Heart, sem kom samtímis út árið 1923 í London, New York og í Toronto, og Játningar landnemadóttur sem kom út árið 1939 í Kanada og fyrir þá bók hlaut hún æðstu bókmenntaverðlaun sem veitt eru þar í landi. Bókin hafði verið ófáanleg um árabil, en á því var ráðin bót snemma á níunda áratugnum og var það háskólinn í Toronto sem sá um útgáfuna.

Játningar landnemadóttur er merkileg bók fyrir margra hluta sakir. Þar er ekki aðeins um að ræða viðkvæmt bókmenntaverk, sögu ungrar innflytjendastúlku sem elst upp við mjög erfiðar kringumstæður, heldur er bókin merk lýsing á þjóðfélagsháttum og sögu fólksins í landinu á árunum frá lokum síðustu aldar og fram um 1920, nánar tiltekið fram til ársins 1923 er bókin Viking Heart leit dagsins ljós.

Foreldrar Lauru Salverson voru Lárus Guðmundsson frá Ferjukoti og Ingibjörg Guðmundsdóttir frá Kollsá í Strandasýslu, og eru þau í bókinni nefnd Lars og Borga Goodman. Þau komu til Manitoba árið 1887. Tvö börn þeirra dóu á leiðinni vestur um haf. Þegnrétturinn í nýju landi varð þeim því dýrkeyptur.

Laura fæddist árið 1890 í Winnipeg. Fyrstu ár ævinnar þjáðist hún af veikindum og var á stundum vart hugað líf. Hún gat af þeim sökum lítið tekið þátt í leik barna sem voru á hennar reki, og skólagangan varð fyrir bragðið stopul í fyrstu. En ímyndunarafl hennar var ríkt og næm var hún á umhverfi sitt. Og kemur það glöggt fram í fyrsta kafla bókarinnar. Einnig er henni ákaflega létt um að lýsa því fólki sem varð á vegi hennar á þessum árum, og í bókinni er urmull af sögum af nágrönnum, venslamönnum og vinum Goodmanfjölskyldunnar.

Þau Lars og Borga voru alla tíð trú sínum menningararfi og ólst Laura upp við íslenskar þjóðsögur og ævintýri. Þó ekki sé það sagt berum orðum má lesa á milli línanna að móðirin, Borga, hafi ekki viljað yfirgefa Ísland. Hún var stolt kona, ströng og vönd að virðingu sinni. Laura bar mikla virðingu fyrir móður sinni og mat hana mikils. Borga hélt fast við allar íslenskar siðvenjur og mun trúlega aldrei hafa sætt sig við neitt það sem enskt var.

Lars Goodman er aftur á móti dreginn nokkuð öðrum dráttum. Hann var mikill bókmenntaunnandi og fékkst lítillega við skriftir eftir að hann kom vestur til Ameríku, en brauðstritið varð þó hlutskipti hans og lítill tími aflögu til að stunda ritstörf. Hann gekk heldur ekki heill til skógar og mun heilsuleysið hafa verið honum fjötur um fót. Rómantískur var hann og hefur því líklega verið auðveld bráð þeim agentum sem reyndu að lokka Íslendinga úr fátæktinni á Íslandi til Norður-Ameríku á síðari hluta aldarinnar sem leið.

Goodmanfjölskyldan fluttist fyrst til Winnipeg. Þar beið hennar þó aðeins meiri fátækt. Lars starfaði á verkstæði þar sem laun voru léleg, vinnudagur langur og aðstæður fyrir neðan allar hellur. Hann vildi ekki una þessum lífsskilyrðum og átti fjölskyldan eftir að flytjast frá einum stað í annan í leit að betri afkomu. Og árið 1912 hafði fjölskyldan búið víðs vegar um Bandaríkin, m.a. í Norður-Dakóta, Minnesota og Missisippi, auk þess sem þau höfðu flutt sig um set innan Kanada. En árið 1912 eru þau komin aftur til Winnipeg og settust þá loksins þar að fyrir fullt og fast.

Ferðalögum Salverson var þó ekki lokið því eftir að hún giftist manni sínum George Salverson, varð hann vegna starfs síns hjá járnbrautinni að flytja oft milli borga. Flutningar þeirra Salversonhjónanna voru þó af öðrum toga en þeirra Lars og Borgu, sem voru beinlínis að berjast fyrir lífi sínu og barna sinna.

Í Játningum landnemadóttur leiðir Salverson oft hugann að þjóðfélagsstöðu innflytjenda í Kanada og Bandaríkjunum. Og þá ekki einungis þeirra íslensku heldur allra innflytjenda. Hún gerir sér ljósa grein fyrir því að ýmsir þeirra engilsaxnesku íbúa sem fyrir voru litu innflytjendurna hornauga, og þá sérstaklega þá sem ekki töluðu ensku.

Aðlögun innflytjenda að háttum og venjum íbúanna sem fyrir voru var miserfið. Sumir vildu gerast gjaldgengir kanadískir eða bandarískir þegnar í þjóðfélaginu og fórnuðu í því skyni menningu sinnar eigin þjóðar. Því sjónarmiði hafnar Laura Goodman Salverson.

Kvenréttindi voru henni einnig ofarlega í huga, og taldi hún að staða kvenna innan þjóðfélagsins væri á margan hátt svipuð stöðu innflytjandans og rakti það í báðum tilvikum til hins sama – fordóma og efnishyggju.

  Meira um Lauru Goodman Salverson

books@ormstunga.is     sími 561 0055   fax 552 4650    Upp  Forsíða