Hún sagðist eiga sér draum um íbúð í blokk. Hann horfði á hana í forundran. En, hugsaði hann, það er svo smáborgaralegt. Við erum ekki einu sinni búin að gera það upp við okkur hvort við verðum par til eilífðar með börnum og öllu.

– Það er kominn tími til að gera eitthvað vitrænt í þessum efnum. Þegar foreldrar okkar voru á okkar aldri áttu þeir einbýlishús.

– Já, sagði Gulli.

– Ég held að íbúð í fjölbýlishúsi nægi mér. Við höfum búið saman í átta ár. Ertu kannski ekki enn búinn að gera það upp við þig hvort þú viljir búa með mér.

– Blokk? Andskotinn, sagði hann.

– Við þurfum að taka lán, fara inn í kerfið. Þú ættir að tala við Óla bróður þinn, hann skilur þessa hluti, búinn að eignast raðhús fyrir löngu.

– Já, sagði Gulli.

– Ef við förum ekki að gera eitthvað uppbyggilegt þá er eins gott að hætta þessu. Mér finnst ég ekki geta beðið eftir því endalaust að þú fullorðnist. Hann leit í spegil. Grá hár í vöngum, byrjandi ístra. Þrjátíu og tveggja? Það var ekki mikið eftir.

– Íbúð í blokk, sagði hann.

– Ég skal hjálpa þér að mála íbúðina, sagði Nonni. Síðan skulum við íhuga framtíð þína.

Gulli óttaðist að framtíðin yrði ekki öðruvísi en fortíðin. Málningarrúllan sem ýtt er upp og ofan vegginn, trúlega á þriggja eða fjögurra ára fresti. Eftir fimmtíu ár hefðu þeir Nonni málað íbúðina fimmtán sinnum, orðnir bognir í baki og stirðir í hreyfingum en máluðu samt. Gulli hefði flísalagt baðið nokkrum sinnum, skafið lakkið úr gluggunum og skipt um pakkningar í eldhúsinu. Kannski myndu þeir mála íbúðina í síðasta skipti eftir að Herdís væri dauð eða komin í gjörgæslu vegna elli og enn biði Gulli eftir því að fá að sýna hvers hann í rauninni væri megnugur.

– Veistu hver grafskrift mín á að vera? spurði Gulli

– Nei.

– Kannski kemur hann til.

– Íbúðin á fjórðu hæð hér beint á móti er ævinlega uppljómuð og fólkið virðist ekki eiga fyrir gluggatjöldum. Öll veröldin virðist vera leiksvið, sagði Nonni. Í þínum sporum myndi ég fá mér kíki. Ég held að þú hafir verið sérlega heppinn með íbúð.

Innst inni var hann viss um að hún hefði mistekið sig illilega á honum. Eins og allir aðrir. Ég lít ekki svo illa út, hugsaði hann, en að baki þessu bjarta enni og þessum bláu augum er fjandinn hafi það ekki neitt. Bara einhver kvoða. Mér dettur aldrei neitt merkilegt í hug, geri aldrei neitt af viti og ekkert vel, stend stirður og laglaus á sviðinu og þegar ég er heima nenni ég ekki einu sinni að líta í bók. Hún er aftur á móti gáfuð, námfús dugnaðarvera sem getur talað yfir hausamótunum á hverjum sem er, gæti þess vegna stjórnað landinu og hefur margt til málanna að leggja í listinni. Allt í hennar fari er aðdáunarvert. Samt er það hún sem elskar mig og ég – elska svo sem engan.

– Ég er hálfvegis að vona að ég sé svona óskaplega seinþroska.

– Þú spjarar þig, sagði hún.

Hann hafði opið út á svalir til að lofta út. Málningarlyktin loddi lengi við. Lykli stungið í skrána, Herdís að koma úr félagslífinu eða samkvæmislífinu, sú austurlenska væntanlega að strauja nærbolina af sínum manni, Gulli á kafi í minningum um Belgó sem horfði á hann gegnum gættina á klefanum sínum undir sviðinu, horfði sposk og spyrjandi, botnaði ekki í Gulla, sagði hún ævinlega þegar hann fylgdi henni heim.

– Hvað sérðu eiginlega við þessa Herdísi? Hún er svo gersamlega öðruvísi og minnir stundum á hross, finnst mér.

– Hvaða vitleysa. Hún er falleg. Hún er sterk. Hún er ákveðin. Og hún er ekki úr þessu húsi.

– Ég trúi því ekki að þér finnist það kostur.

– Ég veit ekki hvað ég held. Ég held að ég haldi að Herdís sé í mínum huga einhvers konar leið út úr þeim fjalaketti sem leikhúsið er eða getur verið.

– Fjalaketti?

– Þegar upp um mig kemst, Belgó, þegar þeir fleygja mér út, þá verður áreiðanlega gott fyrir mig að þekkja manneskju sem kann að lifa utan leikhússins.

– Ég held að hún sé ekki ljóshærð í raun og veru.

– Ég bauð heim gömlum vini, sagði Herdís úr dyrunum.

– Góða kvöldið, sagði Gulli og faldi kíkinn undir stólnum, lagði frá sér glasið og ýtti Belgó aftar í heilabúið. Ég sit hér við opnar svaladyr og hvíli mig á málningarlyktinni.

– Bói Hermannsson heiti ég. Gulli tók í holdmikla hönd.

– Þið hafið nú sést, sagði Herdís og leit undan.

– Mikil ósköp, sagði Bói. Gulli velti því fyrir sér hvort þau væru að endurvekja gamalt ástarsamband, hvort eitthvað óvænt væri að gerast í hjónbandinu, hvort þau væru komin til að játa á sig synd eða hvort þau ætluðu að ræða við hann um ást sína og hamingju og hvort hann væri fyrir þeim eða bara hvort þau hefðu hist á götu og hún boðið honum heim til að sýna honum fasteignina og spyrja hann ráða varðandi val á flísum á baðið.

– Málningarlyktin ætlar aldrei að fara, sagði Herdís.

– Mér finnst hún bara góð, sagði Bói. Hún vitnar um… hreinlæti, sagði hann. Hún merkir hreinlæti í mínum huga og endurnýjun. Ég hugsa svo mikið um þannig hluti um þessar mundir, sagði hann og horfði einarðlega í augu Guðlaugs Bergmanns.

– Leikfélagið ætti að ráða Bóa til sín sem listrænan stjórnanda. Leikstjóra, sagði Herdís.

– Það er ég viss um, sagði Gulli.

– Það þarf að endurnýja margt í Iðnó.

– Það þarf að gefa starfinu nýjan tilgang, sagði Bói. Það þarf að koma á tengingu milli leikhússtarfsins og samfélagsins.

– Hvað áttu við? spurði Gulli.

– Þið veljið leikritin til flutnings vegna þess að ykkur sýnist að þau henti leikhópnum eða að einhver tiltekinn leikari muni ráða vel við eitthvert hlutverk eða þann hinn sama langar að glíma við það.

– Já.

– Það er gersamlega forkastanleg pólitík. Þið verðið að hafa félagslega tengda menningarpólitík.

– Auðvitað, sagði Herdís.

– Í vísindalega þenkjandi leikhúsi dettur engum í hug að taka Hamlet á verkefnaskrána bara vegna þess að einhvern leikaranna langar til að leika Hamlet, sagði Bói. Hamlet yrði aðeins fyrir valinu vegna þess að félagsleg greining á verkinu hentaði tíðinni.

– Einmitt, sagði Gulli.

– Hamlet var uppreisnargjarn krónprins sem stundaði nám í óhefðbundnum háskóla í austri. Valdataka hans í Danmörku hefði þýtt byltingu. Þú veist að Danir höfðu orð á sér fyrir að vera skrílþjóð. Englendingar töldu Dani ekki vera annað en fyllirafta.

– Ég hef ekki kynnt mér þetta sérstaklega.

– Þið þurfið að komast í tæri við þýskt leikhús, sagði Bói, og þá ekki síður pólskt.

– Það mætti vel segja mér það, sagði Gulli.

– Þú ættir að beita áhrifum þínum í Leikfélaginu og gera Bóa að leikhússtjóra, sagði Herdís.

– Það er á hreinu, sagði Gulli. Það má margt lagfæra hjá okkur.

– Ef leikhúsið reynir að skilja samfélagið og tekur vitræna afstöðu til þess sem er að gerast í þjóðfélaginu og heiminum öllum mun samfélagið taka leikhúsinu opnum örmum. Leikhúsið á að vera annað og meira en fiskabúr. Það á að vera pólitískt afl. Sérhver leikari, sérhver starfsmaður á að eiga sér hugsjón, þá hugsjón að koma að gagni og starfa í félagslegu samhengi.

– Þannig að þig langar til að breyta okkur?

– Ég þrái það eitt að fá að gera Leikfélagið að alvöruleikhúsi, sagði Bói og saup rösklega á vodkanu sem Gulli skenkti honum. Konan þín ætlar að hjálpa mér; hjálpa okkur öllum. Hún ætlar að skrifa nokkrar greinar um þessa hluti í blöðin, kryfjandi greinar um leiklistarlífið í landinu.

Aðeins skíthælar af guðsnáð leggja fyrir sig leikhúsgagnrýni.

Forsíða