Flokkun jökla

Orðið jökull getur átt við ýmiss konar fyrirbæri. Með þessu hugtaki eiga menn oftast við einstaka skriðjökla, stundum við jökla er þekja stór landssvæði og eru með mörgum skriðjöklum og stundum við smájökla sem kúra í fjallshlíðum. Skipta má öllum jöklum í ákomusvæði og leysingasvæði og svarar það um það bil til þess sem menn hafa stundum kallað hjarnjökul og skriðjökul. En að því slepptu er unnt að flokka jökla í heild sinni eftir legu og útliti. Ekki er til samræmd flokkun en hér á eftir fer ein tillagan.

Hveljöklar eru stór jökulþök sem liggja yfir mishæðóttu landi og hylja það að mestu. Vatnajökull er hveljökull (enska: ice cap) og Tungnafellsjökull gæti flokkast sem sá minnsti þeirrar gerðar. Frá stórum hveljöklum ganga yfir 20 aðgreindir skriðjöklar (enska: outlet glacier). Hvellaga smájökla, sem hvíla efst á stöku fjalli, mætti nefna skjaldjökla (enska: plateau glacier), sbr. Eiríksjökul. Frá þeim ná nokkrir skriðjöklar niður fjallshlíðarnar.

Skriðjöklar hveljökla fylla víða upp í dali og geta líklega flokkast sem daljöklar (enska: valley glacier) en þeir eru algengir í Alpalandslagi. Jökulsker eða fjallaklasar standa upp úr ísnum. Hin minni jökulhvel, skjaldjöklarnir, líkjast hvítu hvolfþaki enda þekja þeir aðeins eitt fjall og frá þeim ná aðeins fáir skriðjöklar að fjallsrótum.

Há eldfjöll, einkum eldkeilurnar, bera bratta jökla með nokkrum aðskildum skriðjökulstungum. Þá mætti kalla hlíðarjökla (enska: flank glaciers) og á það ef til vill líka við önnur brött fjöll með Alpajöklum og falljöklum.

Loks mætti telja skálarlaga hvilftarjökla í dölum, einkum á Norður- og Austurlandi (þeim eru ekki gerð skil í þessari bók). Í fáeinum tilvikum hafa skriðjöklar náð saman á láglendi, framan við fjöll. Líkjast þeir svonefndum rótarjöklum (enska: piedmont glaciers), sem kunnir eru t.d. í Alaska.

Forsíða